- İşin içi
- 12:24
- 784
Azərbaycanda ani ödənişlər rekord həddə çatdı - ŞƏRH
2026-cı ilin sentyabrında Azərbaycan Mərkəzi Bankının Ani Ödənişlər Sistemi (AÖS) vasitəsilə gündəlik əməliyyatların sayı ilk dəfə 1 milyonu, aylıq əməliyyat dövriyyəsi isə 2 milyard manatı ötüb. Yanvar-sentyabr aylarında sistem üzərindən ümumilikdə 8,84 milyard manatlıq 102,15 milyon əməliyyat aparılıb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dövriyyənin 5,7 dəfə, əməliyyat sayının isə 25,1 dəfə artması Azərbaycanda rəqəmsal ödəniş infrastrukturundan istifadənin sürətlə genişləndiyini göstərir.
Göstəricilərdəki kəskin artımın əsas məqamı təkcə pul köçürmələrinin həcminin böyüməsi deyil, ödənişlərin həyata keçirilmə üsulunun dəyişməsidir. AÖS maliyyə əməliyyatlarının günün istənilən vaxtında, o cümlədən qeyri-iş günlərində real vaxt rejimində aparılmasına imkan verir. Bu, həm fiziki şəxslər, həm də şirkətlər üçün vəsaitlərin daha çevik idarə olunmasını təmin edir. Əvvəllər bank əməliyyatlarının icrası üçün iş saatlarını gözləmək zərurəti yarana bildiyi halda, ani ödənişlər pulun göndərilməsi ilə qarşı tərəfin vəsaiti əldə etməsi arasındakı vaxtı minimuma endirir.
Əməliyyat sayının 25,1 dəfə, dövriyyənin isə 5,7 dəfə artması diqqətəlayiq fərqdir. Bu göstəricilər əvvəlki dövrlə müqayisədə sistemdən daha çox sayda, lakin orta hesabla daha kiçik məbləğli əməliyyatların həyata keçirildiyini ehtimal etməyə əsas verir. Bununla belə, dəqiq nəticə çıxarmaq üçün əməliyyatların növləri, istifadəçi qrupları və məbləğ bölgüsü barədə əlavə məlumat lazımdır. Rəqəmlər ən azı onu göstərir ki, ani ödənişlər yalnız iri məbləğli hesablaşmalar üçün deyil, gündəlik maliyyə əməliyyatları üçün də daha geniş istifadə oluna bilər.
Bu dinamika beynəlxalq tendensiyaya uyğundur. Dünya Bankının 2026-cı ilin iyulunda dərc etdiyi təhlilə əsasən, həmin ilin iyununa qədər 137 ölkədə istifadəçilər 24/7 rejimində ani ödəniş xidmətlərinə çıxış əldə etmişdilər. Hesabatda belə sistemlərin iqtisadi əhəmiyyəti yalnız pulun sürətli köçürülməsi ilə məhdudlaşdırılmır: vəsaitin gecikmədən əldə edilməsi müəssisələrin dövriyyə kapitalını daha səmərəli idarə etməsinə, rəqəmsal əməliyyat tarixçəsinin formalaşması isə uyğun şərtlər daxilində maliyyə xidmətlərinə çıxışın genişlənməsinə kömək edə bilər.
Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün bu imkanların praktik əhəmiyyəti xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq sahəsində özünü göstərə bilər. Məsələn, pərakəndə satışla məşğul olan sahibkar müştəridən ödənişi daha tez qəbul etdikdə həmin vəsaiti təchizatçı ilə hesablaşma və digər gündəlik xərclər üçün daha çevik istifadə edə bilər. Eyni qaydada, xidmət göstərən şirkətlər və fərdi sahibkarlar ödənişlərin gecikməsindən yaranan maliyyə boşluqlarını azaltmaq imkanı əldə edirlər. Bu üstünlüklərin real iqtisadi nəticəyə çevrilməsi isə sistemdən istifadənin genişliyindən, xidmət haqlarından və bizneslərin rəqəmsal ödənişləri qəbul etmək imkanlarından asılıdır.
Ani ödənişlərin inkişafı banklar və digər ödəniş xidməti təchizatçıları arasında rəqabət üçün də yeni imkanlar yaradır. Sürətli hesablaşmalar mobil bankçılıq, elektron ticarət, QR-kodla ödəniş və digər rəqəmsal xidmətlərin inkişafını dəstəkləyə bilər. Eyni zamanda, sistemin müxtəlif bankların və ödəniş platformalarının xidmətləri ilə uyğun işləməsi vacibdir. Dünya Bankının ödəniş sistemlərinin qarşılıqlı uyğunluğu ilə bağlı materiallarında qeyd olunur ki, sistemlər arasında əlaqəlilik istifadəçilər üçün əlçatanlığı artırmaqla yanaşı, rəqabəti gücləndirə və əməliyyat xərclərini azalda bilər.
Lakin əməliyyatların sayının artması maliyyə təhlükəsizliyi məsələsini də aktuallaşdırır. Pulun saniyələr ərzində köçürülməsi rahatlıq yaratsa da, səhv rekvizitlərə göndərilən və ya dələduzluq nəticəsində həyata keçirilən ödənişlərin geri qaytarılması çətinləşə bilər. Buna görə də istifadəçilərin şəxsiyyətinin etibarlı təsdiqi, şübhəli əməliyyatların vaxtında aşkarlanması, məlumatların qorunması və müştərilərin maarifləndirilməsi rəqəmsal ödəniş infrastrukturunun inkişafı ilə paralel getməlidir. Sürət yalnız təhlükəsizlik və etibarlılıqla tamamlandıqda davamlı üstünlüyə çevrilir.
AÖS üzrə qeydə alınan rekord göstəricilər Azərbaycanın ödəniş ekosistemində rəqəmsallaşmanın miqyasının genişləndiyini nümayiş etdirir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ əməliyyat sayını artırmaqla yanaşı, sistemin gündəlik biznes fəaliyyətində daha geniş tətbiqinə nail olmaq, istifadəçilər üçün rahat və təhlükəsiz xidmətləri inkişaf etdirməkdir. Ani ödənişlər iqtisadiyyatda pul dövriyyəsini sürətləndirən infrastruktur rolunu gücləndirdikcə, onların əhəmiyyəti statistik rekordlardan daha çox real sektorda yaratdığı səmərəliliklə ölçüləcək.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
