- İşin içi
- 10:46
- 842
Sabirabadda narın məhsuldarlığı niyə azalıb?
Sabirabadda yaz aylarında yağan yağışlar və yüksək rütubət nar bağlarında məhsuldarlığın aşağı düşməsinə səbəb olub. Qasımbəyli və Əsgərbəyli kəndlərində nar yığımı davam etsə də, fermerlərin sözlərinə görə, əvvəlki illərdə bir ağacdan 50 kiloqramadək məhsul götürüldüyü halda, bu il göstərici 20 kiloqrama qədər azalıb. Məhsul itkisi ilə yanaşı, narın satış qiyməti və ixrac imkanları ilə bağlı çətinliklər də istehsalçıların gəlirlərinə təsir göstərir.
Narçılıqda hava şəraiti məhsuldarlığı müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Çiçəkləmə dövründə yağıntıların çox olması tozlanma prosesinə mane ola, uzun müddət davam edən rütubət isə göbələk mənşəli xəstəliklərin yayılma ehtimalını artıra bilər. Nəticədə ağacda meyvələrin sayı azala, yetişən narın keyfiyyəti aşağı düşə və satışa yararlı məhsulun həcmi məhdudlaşa bilər. Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) materiallarında da meyvələrdə xəstəliklərin məhsul itkisinə səbəb olduğu, düzgün bağ qulluğu və məhsul yığımından sonrakı şəraitin itkilərin azaldılmasında əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır. (FAO)
Sabirabadda müşahidə olunan vəziyyət kənd təsərrüfatında iqlim risklərinin təsərrüfat səviyyəsində idarə edilməsinin vacibliyini göstərir. Fermerlərin yalnız mövsüm ərzində xəstəliklərə qarşı mübarizə aparması kifayət etmir. Bağların mütəmadi monitorinqi, xəstəlik əlamətlərinin erkən aşkarlanması, ağacların düzgün budanması və bitki mühafizəsi tədbirlərinin vaxtında görülməsi də məhsulun qorunmasına kömək edə bilər. Bu tədbirlər əlverişsiz hava şəraitinin təsirini tam aradan qaldırmasa da, itkilərin bir hissəsinin qarşısını almaq imkanını artırır.
Məhsuldarlığın azalmasının iqtisadi nəticəsi də kifayət qədər ciddi ola bilər. Bir ağacdan götürülən məhsulun 50 kiloqramdan 20 kiloqrama düşməsi məhsul həcminin 60% azalması deməkdir. Bu halda fermer eyni və ya daha yüksək əmək, qulluq və yığım xərcləri müqabilində daha az məhsul əldə edir. Əgər satış qiyməti də xərclərdəki artımı kompensasiya etmirsə, təsərrüfatın gəlirliliyi zəifləyir. Xüsusilə məhsulun böyük hissəsini təzə halda satan və əlavə emal imkanları olmayan təsərrüfatlar üçün belə mövsümlər daha çətin keçir.
Narın satış bazarlarının məhdudlaşması da problemin digər tərəfidir. İxrac bazarlarına çıxışın azalması məhsulun daxili bazara yönəlməsini artırır. Təklifin mövsümi olaraq çoxaldığı dövrdə isə alıcıların imkanları və bazarın tələbi satış qiymətinə təsir edə bilər. Bununla belə, məhsulun daxili bazarda satılması avtomatik olaraq qiymətin aşağı düşməsi demək deyil; nəticə məhsulun keyfiyyətindən, bazara çıxarılan ümumi həcmdən və alıcıların tələbindən asılıdır. Fermer üçün əsas məsələ məhsulun vaxtında və sərfəli şərtlərlə satılmasıdır.
Azərbaycanın nar ixracı ilə bağlı son göstəricilər də bazar imkanlarının daim izlənməsinin vacibliyini göstərir. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına əsaslanan “Report”un xəbərinə görə, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında ölkədən 4 575 ton nar ixrac edilib və ixracın dəyəri təxminən 4 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həcm baxımından 9%, dəyər baxımından isə 7% azdır. Bu göstəricilər yalnız Sabirabadın vəziyyətini əks etdirməsə də, nar ixracında mövsümi və bazar amillərinin əhəmiyyətini göstərir. (Report.az)
İxrac imkanlarının genişləndirilməsi üçün təkcə yeni bazarlar tapmaq deyil, məhsulun həmin bazarların tələblərinə uyğun hazırlanması da vacibdir. Narın çeşidlənməsi, ölçü və keyfiyyət üzrə qruplaşdırılması, uyğun qablaşdırılması, soyuducu anbarlarda saxlanması və logistikanın düzgün təşkili məhsulun satış müddətini uzada, itkiləri azalda bilər. Təzə narın ixracı ilə yanaşı, şirə və digər emal məhsullarının istehsalı da bazar risklərinin bölüşdürülməsinə kömək edə bilər. Beləliklə, keyfiyyət göstəriciləri ixrac üçün uyğun olmayan məhsulun bir hissəsini başqa kommersiya istiqamətində dəyərləndirmək mümkün olar.
Sabirabad rayonunda 1 872 hektar nar bağının olması, o cümlədən 1 400 hektarın barverən bağlardan ibarət olması narçılığın yerli kənd təsərrüfatında mühüm yer tutduğunu göstərir. Buna görə məhsuldarlıq və satışla bağlı problemlər ayrı-ayrı fermerlərin gəlirləri ilə məhdudlaşmır; mövsümi məşğulluğa, yığım və daşınma xidmətlərinə, eləcə də yerli ticarət dövriyyəsinə təsir göstərə bilər. İstehsalçıların hava risklərinə uyğunlaşması, məhsulun saxlanması və emalı imkanlarının genişləndirilməsi bu baxımdan təsərrüfatların dayanıqlığını artıran istiqamətlərdir.
Beləliklə, Sabirabadda nar məhsulunun azalması həm təbiət şəraitinin istehsala təsirini, həm də kənd təsərrüfatında gəlirin yalnız məhsul həcmi ilə müəyyənləşmədiyini göstərir. Fermerlərin maliyyə nəticələri məhsulun keyfiyyətindən, satış qiymətindən və bazarlara çıxış imkanlarından da asılıdır. Aqrotexniki tədbirlərin gücləndirilməsi, xəstəliklərin vaxtında qarşısının alınması, saxlanma və emal infrastrukturunun inkişafı, ixrac bazarlarının şaxələndirilməsi narçılıqda mövsümi risklərin azaldılmasına və istehsalçıların gəlirlərinin daha dayanıqlı olmasına kömək edə bilər.
Nuray,
AzNews.az
