- İşin içi
- 10:51
- 885
Dövlət əmlakından büdcəyə 165,3 milyon manat daxil oldu - ŞƏRH
Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi və icarəsindən Azərbaycanın dövlət büdcəsinə daxilolmaların artması dövlət aktivlərinin iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında bu iki mənbə üzrə büdcəyə ümumilikdə 165,3 milyon manat daxil olub ki, bu da ötən ilin eyni dövründən 14,2% çoxdur. Artım həm özəlləşdirmədən əldə olunan gəlirlərdə, həm də torpaq və qeyri-yaşayış sahələrinin icarəsində müşahidə olunur.
Dövlət əmlakından büdcəyə 165,3 milyon manat daxil olub - ŞƏRH
Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi və icarəsindən Azərbaycanın dövlət büdcəsinə daxilolmalar 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında 165,3 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14,2% çoxdur. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin məlumatına əsasən, doqquz ayda özəlləşdirmədən 122 milyon manat, dövlət əmlakının icarəsindən isə 43,3 milyon manat vəsait əldə olunub. Artım dövlət aktivlərinin iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsinin və onların büdcə gəlirlərinin formalaşmasındakı rolunun əhəmiyyətini göstərir. (Report.az)
Göstəricilərin strukturuna nəzər saldıqda, ümumi daxilolmaların əsas hissəsinin özəlləşdirmənin payına düşdüyü görünür. Doqquz ayda bu mənbədən əldə olunan 122 milyon manat ümumi məbləğin təxminən 74%-ni təşkil edib. İcarədən daxilolmaların payı isə 26%-ə yaxın olub. Bununla belə, bu iki gəlir mənbəyinin iqtisadi mahiyyəti fərqlidir. Özəlləşdirmə zamanı dövlət aktivinin mülkiyyət hüququ dəyişir və büdcəyə birdəfəlik gəlir daxil olur. İcarə isə əmlak dövlət mülkiyyətində qalmaqla ondan istifadə müqabilində davamlı gəlir əldə etməyə imkan verir.
Hesabat dövründə 46 hərrac keçirilib. Bu hərraclarda yeddi səhmdar cəmiyyətinin səhm paketi, iki kiçik dövlət müəssisəsi, bir yarımçıq tikili sahəsi və 804 nəqliyyat vasitəsi özəlləşdirilib. Bu aktivlərin yeni mülkiyyətçilərə keçməsi onların təsərrüfat fəaliyyətində istifadəsi, saxlanması və inkişaf etdirilməsi üçün imkan yarada bilər. Lakin özəlləşdirmənin uzunmüddətli iqtisadi faydası yalnız büdcəyə daxil olan məbləğlə ölçülmür. Yeni sahibin investisiya qoyuluşu, istehsal və xidmət imkanlarının genişləndirilməsi, eləcə də məşğulluğa təsir kimi amillər də əhəmiyyət daşıyır.
İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) özəlləşdirmə ilə bağlı yanaşmasına görə, dövlət aktivlərinin özəl sektora verilməsi büdcə gəlirlərinin artırılması ilə yanaşı, müəssisələrin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, investisiyaların cəlb olunması və rəqabətin inkişafı məqsədlərinə də xidmət edə bilər. Bu nəticələrin əldə olunması üçün aktivlərin qiymətləndirilməsi, hərracların şəffaf keçirilməsi və mülkiyyət hüquqlarının aydın müəyyənləşdirilməsi mühüm şərtlərdir. (OECD)
Dövlət əmlakının icarəsi üzrə göstəricilər də diqqət çəkir. Yanvar-sentyabr aylarında 444-ü qeyri-yaşayış sahələri, 3 075-i isə torpaq sahələri üzrə olmaqla 3 519 yeni icarə müqaviləsi bağlanıb. Müqavilələrin sayı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 24,5% artıb. İcarədən büdcəyə daxilolmaların 43,3 milyon manata çatması isə illik müqayisədə 25,5% artım deməkdir. Bu dinamika dövlətə məxsus torpaq və qeyri-yaşayış sahələrindən istifadəyə tələbatın, eləcə də həmin aktivlərin gəlir yaratmaq imkanlarının qiymətləndirilməsini aktuallaşdırır.
İcarə gəlirlərinin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, dövlət əmlakının mülkiyyəti dəyişmədən onun iqtisadi istifadəsi təmin olunur. Torpaq sahələrinin kənd təsərrüfatı, istehsal və digər təsərrüfat məqsədləri üçün, qeyri-yaşayış obyektlərinin isə ticarət və xidmət fəaliyyəti üçün istifadəsi iqtisadi dövriyyəyə əlavə resurslar cəlb edə bilər. Bununla belə, müqavilələrin sayının artması öz-özlüyündə aktivlərin daha səmərəli istifadə olunduğunu tam göstərmir. İcarə haqqının bazar şəraitinə uyğunluğu, əmlakın faktiki təyinatı üzrə işlədilməsi və müqavilə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi də nəticələrin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalıdır.
Ümumi daxilolmalardakı 14,2%-lik artım dövlət əmlakının idarə edilməsinin fiskal baxımdan əhəmiyyətini təsdiqləyir. Lakin bu gəlirlər dövlət büdcəsinin ümumi gəlirləri ilə müqayisədə ayrıca qiymətləndirilməlidir. Özəlləşdirmədən əldə olunan vəsait aktivlərin satışının vaxtından və həcmindən asılı olaraq dəyişə bilər, icarə gəlirləri isə müqavilələrin davamlılığı və əmlakdan istifadənin səmərəliliyi ilə bağlıdır. Buna görə gəlirlərin artırılması ilə yanaşı, dövlət aktivlərinin uzunmüddətli iqtisadi dəyərinin qorunması da mühüm məqsəd olaraq qalır.
Beləliklə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi və icarəsindən büdcəyə daxilolmaların artması müsbət fiskal dinamikanı əks etdirir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ bu artımı davamlı gəlir mənbələrinə və real iqtisadi faydaya çevirməkdir. Şəffaf hərrac mexanizmləri, əmlakın səmərəli qiymətləndirilməsi, icarə münasibətlərinin bazar prinsipləri əsasında qurulması və özəlləşdirilən aktivlərə investisiya qoyuluşunun təşviqi dövlət əmlakının iqtisadi potensialının daha dolğun reallaşdırılmasına kömək edə bilər.
Nuray,
AzNews.az
