- Köhnə - Siyasət
- 5 Aprel 2018 12:13
- 4 508
“Xocalı faciəsinin günahkarları Ermənistanda hələ də hakimiyyətdədirlər” - Arye Qut
Bu yaxınlarda israilli ekspert Arye Qutun atası ilə birgə beynəlxalq münasibətlər müstəvisində yazdığı bədii-sənədli "Ağrı" romanı nəşr olunub.
Romanın təqdimatı bu günlərdə İtaliyada baş tutub. Azərbaycanın Moskvadakı səfirliyində 1918-ci il 31 mart soyqırımına həsr olunmuş anma tədbirinə qatılan Arye Qut öz düşüncələrini "Vestnik Kavkaza" ilə bölüşüb.
- Arye, romanın nədən bəhs edir?
- Roman bir tərəfdən Azərbaycan cəmiyyətinin çoxmədəniyyətliliyi və tolerantlığına, digər tərəfdən isə XX əsrin sonlarında ən dəhşətli faciəsi - qanlı Xocalı soyqırımı aktına həsr olunub. İdeya müəllifi Azərbaycan Dövlət Televiziyasında 40 ildən artıq müddətdə aparıcı rejissor kimi işləyən atam idi. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı baş verən hər şeyi o, öz gözləri ilə görüb və bu bölgələrə səyahət edib.
Bu, bir israilli gənclə azərbaycanlı qadının arasındakı sevgi münasibətidir. İsrailli oğlan Azərbaycana gəlir, doktorluq dissertasiyasını yazır və azərbaycanlıya aşiq olur. Qız isə Xocalıdan olan qaçqındır. Romanda əsas xarakter olan Röyanın taleyi sayəsində bu faciənin bütün mahiyyəti ortaya çıxır. Lirik xətt olan olan bədii-sənədli romanda eyni zamanda böyük bir faciə var. Faciə təkcə statistik məlumatlarda deyil. Xocalıda qorxunc gecənin şahidləri ilə danışdıq. Biz eyni zamanda səkkiz gün erməni əsirliyində olan Dürdanə Ağayeva ilə də görüşdük.
- Xocalı soyqırımı ilə Holokost arasında nə kimi əlaqə var?
-Mən yəhudiyəm və yalnız Xocalı haqqında kitab yazmadım. Bütün bunlar bir ailənin hekayəsidir, bu nasistlərdən qaçmaq istəyən yəhudilərin tarixidir. Mənim babam ailəsinin 40 üzvünü itirib. Buna görə Holokost mənim üçün ağrıdır, faciədir. Xocalıda baş verənlər zamanı 17 yaşım var idi.
Holokost faciəsi dünyada baş verən hər hansı bir faciə ilə müqayisə edilə bilməz. Bu zaman 6 milyon yəhudi öldürüldü. Xocalıda 613 azərbaycanlı öldürüldü. Soyqırım prinsipinin öldürülənlərin yalnız yəhudi və ya azərbaycanlı olduğu üçün öldürülməsi bu iki faciəni birləşdirir.
Bu məlumatın həm rus, həm də ingilis dilində təqdim edilməsi vacibdir. İtaliyada nəşr olunan "Sandro Teti Editore" nəşriyyatının dəstəyi ilə İtaliyadakı romanım "Ağrı" nəşr olundu və bu hadisəni yaxşı başa düşən və Azərbaycan xalqı ilə səmimi olan yəhudi icmasının nümayəndələri də daxil olmaqla Roma şəhərində 300-dən çox adam bununla bağlı çıxış etdi.
- Xocalı faciəsi bir çox cəhətdən 1918-ci il hadisələrini əks etdirir. İsrail bu barədə nə bilir?
- İsrail özü mürəkkəb bir geosiyasi mühitdə yerləşir. Eyni zamanda biz tədbirlər, dəyirmi masalar və universitetlər daxilində, partiyalar və hərəkatlarla siyasi dialoq çərçivəsində Xocalı faciəsi haqqında danışırıq. Heydər Əliyev Fondu bu işdə çox faydalı işlər görür. 2013-cü ildə biz Xocalı ili təşkil etdik. "Xocalıya ədalət" beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində geniş fotosərgi keçirildi. Biz bu faciəni öz gözlərimizlə gördük. Ən dəhşətli bir şey günahsız insanların əziyyətidir. Yalnız azərbaycanlı olduqları üçün öldürülən uşaqların, qocaların günahı nə idi?
1918-ci ilin faciəsi Xocalı hadisələri kimi soyqırımıdır. Bu, həqiqətən, azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımıdır. Mən həmişə Holokostla Xocalı faciəsi arasında bir fərq görürəm. Holokost günahkarları Nürnberq məhkəmələrində cəzalandırılıb. Məhkum edilməyənləri İsrail kəşfiyyatı cəzalandırıb. Buna görə vəziyyət Xocalıdan bir qədər fərqlidir. Xocalı faciəsini törədənlərin - bu gün Ermənistan Respublikasının rəhbərliyindəki insanların heç biri cəzalandırılmamışdır. Cinayətkarların cəzalandırılması lazımdır. Təəssüf ki, buna beynəlxalq əlaqələrdəki ikili standartlar yol vermir.
DİGƏR XƏBƏRLƏR
