Subsidiyalarda yeni mərhələ: Dövlət dəstəyi niyə nəticə əsaslı olmalıdır? - ŞƏRH

Azərbaycanda dövlət subsidiyalarının effektivliyi ilə bağlı aparılan təhlillər bəzi istiqamətlərdə ayrılan vəsaitlərin tam istifadə olunmadığını və müəyyən sahələrdə uzun illər dəstək göstərilməsinə baxmayaraq gözlənilən nəticələrin əldə edilmədiyini ortaya qoyur. Bu məsələ dövlət maliyyəsinin daha səmərəli idarə olunması və subsidiya mexanizmlərinin yenidən qiymətləndirilməsi zərurətini gündəmə gətirir.

Hesablama Palatasının 2025-ci il dövlət büdcəsinin icrası ilə bağlı rəyində qeyd olunur ki, il ərzində 47 istiqamət üzrə subsidiya nəzərdə tutulsa da, onlardan yalnız 46-sı üzrə icra həyata keçirilib. Bəzi istiqamətlərdə icra səviyyəsi yüksək olsa da, ayrı-ayrı sahələrdə vəsaitlərin tam mənimsənilməməsi və nəticəliliyin aşağı qalması müşahidə olunub.

Bu vəziyyət göstərir ki, subsidiyaların ayrılması təkcə maliyyə dəstəyi mexanizmi kimi deyil, iqtisadi nəticə yaradan alət kimi qiymətləndirilməlidir. Dünya təcrübəsində dövlət dəstəyi getdikcə daha çox konkret nəticələrə – məhsuldarlıq artımına, ixrac potensialına, innovasiyalara və məşğulluğa bağlanır.

Xüsusilə kənd təsərrüfatı sektorunda subsidiya siyasətinin effektivliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Aqrar sahədə dövlət dəstəyi fermerin sadəcə fəaliyyət göstərməsini deyil, daha məhsuldar və rəqabətqabiliyyətli istehsala keçidini təşviq etməlidir. Əks halda uzunmüddətli subsidiya asılılığı yarana və iqtisadi səmərəlilik zəifləyə bilər.

Müasir yanaşmalarda əsas məqsəd subsidiyanın həcmini artırmaq deyil, onun düzgün istiqamətə yönəldilməsidir. Məsələn, məhsula əsaslanan subsidiya modeli fermeri real istehsal nəticələrinə görə stimullaşdırır. Bu zaman dövlət vəsaiti torpaq sahəsinə və ya fəaliyyət faktına görə deyil, əldə olunan nəticəyə uyğun bölüşdürülür.

Azərbaycanda da son dövrlərdə subsidiya mexanizminin təkmilləşdirilməsi, elektron sistemlərin genişləndirilməsi və rəqəmsal nəzarət imkanlarının artırılması istiqamətində addımlar atılır. Süni intellekt və məlumat bazalarının tətbiqi subsidiyaların kimə, hansı həcmdə və hansı nəticəyə görə verildiyini daha dəqiq izləməyə imkan yarada bilər.

Digər tərəfdən, subsidiyaların iqtisadi effekti yalnız ayrılan vəsaitlə ölçülməməlidir. Əsas sual dövlət tərəfindən xərclənən hər manatın hansı əlavə dəyər yaratmasıdır. Əgər müəyyən sahəyə illərlə dəstək göstərilir, lakin məhsuldarlıq, ixrac və ya rəqabət qabiliyyəti artmırsa, həmin mexanizmin yenidən nəzərdən keçirilməsi vacib olur.

Subsidiyaların daha şəffaf və nəticəyönümlü qurulması dövlət büdcəsinə yükü azaltmaqla yanaşı, sahibkarların və fermerlərin bazar prinsiplərinə uyğun inkişafını da sürətləndirə bilər. Bu yanaşma dövlət dəstəyini sadə maliyyələşmə vasitəsindən iqtisadi inkişaf alətinə çevirə bilər.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanda subsidiya siyasətinin növbəti mərhələsi vəsaitlərin artırılması deyil, onların daha ağıllı və ölçülə bilən nəticələrə yönəldilməsi olmalıdır. Effektiv subsidiya modeli həm dövlət maliyyəsinin səmərəliliyini yüksəldər, həm də iqtisadiyyatın uzunmüddətli dayanıqlığını gücləndirər.

Nuray, AzNews.az