Gübrə ticarətində ixracyönlü dinamika və kənd təsərrüfatı tələbatının balansı

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın gübrə üzrə xarici ticarət göstəriciləri həm idxal, həm də ixrac istiqamətində nəzərəçarpan artım nümayiş etdirib. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına əsasən, hesabat dövründə gübrə idxalı 81,565 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17,7 faiz çoxdur. Eyni zamanda, gübrə ixracının dəyəri 164,352 milyon ABŞ dollarına çataraq illik ifadədə 44,8 faiz artıb. Bu dinamika gübrə ticarətinin ümumi xarici ticarət balansında həcmi məhdud olsa da, struktur baxımından daha aktiv və ixracyönlü seqmentə çevrildiyini göstərir.

Qlobal miqyasda gübrə bazarı son illərdə kəskin dəyişkənliklə xarakterizə olunur. Enerji qiymətlərindəki dalğalanmalar, təchizat zəncirlərində baş verən pozuntular və kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması tələbi gübrə istehsalı və ticarətini strateji əhəmiyyətli sahəyə çevirib. Azot, fosfor və kalium əsaslı gübrələr üzrə beynəlxalq bazarlarda qiymətlərin dəyişməsi bir çox ölkələri tədarük mənbələrini diversifikasiya etməyə vadar edir. Azərbaycan üzrə idxal göstəricilərində artım da əsasən kənd təsərrüfatında intensiv istehsal modellərinə keçid və məhsuldarlığın qorunması zərurəti ilə bağlıdır.

Eyni zamanda, ixracın idxalı əhəmiyyətli dərəcədə üstələməsi ölkənin gübrə ticarətində müsbət saldo formalaşdırdığını göstərir. Gübrə ixracının ümumi ixracda 0,7 faiz paya malik olması makroiqtisadi baxımdan məhdud görünə bilər, lakin bu göstərici qeyri-neft sektorunda sənaye yönümlü məhsulların rolunun artdığını əks etdirir. Qlobal təcrübədə gübrə ixracı adətən regional bazarlara yönəlir və logistika, xammal təminatı və istehsal gücləri ilə sıx bağlı olur. Azərbaycanın ixrac göstəricilərindəki sürətli artım bu sahədə mövcud imkanların daha fəal şəkildə reallaşdırıldığını göstərir.

İdxalın ümumi idxalda 0,38 faiz paya malik olması gübrə tədarükünün xarici ticarət balansına birbaşa təsirinin məhdud olduğunu göstərir. Bununla belə, gübrə idxalı kənd təsərrüfatı istehsalının davamlılığı baxımından mühüm rol oynayır və bu sahədə tələbatın iqtisadi tsikllərdən nisbətən az təsirlənməsi müşahidə olunur. Qlobal bazarlarda gübrə məhsullarının strateji xarakter daşıması bu ticarət axınlarının sabitliyini qoruyan əsas amillərdən biridir.

Məsələnin daha geniş xarici ticarət kontekstində qiymətləndirilməsi də əhəmiyyətlidir. Hesabat dövründə Azərbaycanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsi 44 milyard 589 milyon ABŞ dollarına çatıb və bu, illik müqayisədə 3,4 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda, ixracın 3,85 faiz azalması və idxalın 12,9 faiz artması nəticəsində müsbət ticarət saldosunun əhəmiyyətli dərəcədə azalması müşahidə olunub. Bu fondda gübrə ixracının yüksək artım tempi ümumi ticarət strukturunda nadir müsbət istiqamətlərdən biri kimi önə çıxır.

Gübrə ticarəti Azərbaycanın xarici ticarətində həcmi baxımından məhdud paya malik olsa da, funksional və strateji əhəmiyyət daşıyan seqmentlərdən biridir. İdxalın artması daxili kənd təsərrüfatının tələbatını əks etdirir, ixracın sürətli yüksəlişi isə sənaye və emal potensialının regional bazarlarda reallaşdırıldığını göstərir. Bu balans, qlobal gübrə bazarındakı dəyişkənlik fonunda, Azərbaycanın bu sahədə daha çevik və dayanıqlı mövqe formalaşdırdığını ortaya qoyur.

Aznews.az